ચણાનો પાક: રોગ જીવાત નિયંત્રણ અને આધુનિક ખેતી પદ્ધતિ | Chana ni Kheti Gujarati

 ચણાના પાકમાં આવતા રોગ, જીવાતનું નિયંત્રણ અને વધુ ઉત્પાદન મેળવવા માટેની સંપૂર્ણ માહિતી આપતી બ્લોગ પોસ્ટ નીચે મુજબ છે:

Chana ni kheti

ચણાની ખેતી: રોગ-જીવાત નિયંત્રણ અને વધુ ઉત્પાદન મેળવવાની આધુનિક પદ્ધતિઓ

ગુજરાતમાં રવિ સીઝનનો મુખ્ય પાક એટલે ચણા. ચણા એ ઓછા પાણીએ અને ઓછી મહેનતે વધુ નફો આપતો પાક છે. પરંતુ, જો રોગ અને જીવાતનું યોગ્ય સમયે વ્યવસ્થાપન કરવામાં ન આવે, તો ઉત્પાદનમાં 30% થી 50% સુધીનો ઘટાડો થઈ શકે છે.

આજના આ બ્લોગમાં આપણે જાણીશું કે ચણાના પાકમાં કયા રોગ-જીવાત આવે છે અને વધુ ઉત્પાદન મેળવવા માટે શું કરવું જોઈએ.

1. ચણામાં આવતી મુખ્ય જીવાતો અને તેનું નિયંત્રણ

લીલી ઈયળ (પોપટા કોરી ખાનાર ઈયળ)

ચણાના પાકમાં સૌથી વધુ નુકસાન કરતી જીવાત લીલી ઈયળ છે. તે શરૂઆતમાં પાન ખાય છે અને ત્યારબાદ પોપટામાં કાણું પાડી દાણા ખાઈ જાય છે.

 * નિયંત્રણ:

   * ખેતરમાં ટી-આકારના પક્ષીઓના બેસવા માટેના માંચડા (Bird Perches) મૂકવા.

   * ફેરોમોન ટ્રેપ (પિંજર) એકરે 5 થી 10 લગાવવા.

   * જ્યારે ઈયળ નાની હોય ત્યારે લીંબોળીના તેલ અથવા બીવેરીયા બેસીયાનાનો છંટકાવ કરવો.

   * વધુ ઉપદ્રવ હોય તો એમામેક્ટીન બેન્ઝોએટ (5 ગ્રામ/15 લીટર પાણી) અથવા ક્લોરાન્ટ્રાનીલીપ્રોલ (કોરાજન) નો છંટકાવ કરવો.

2. ચણામાં આવતા મુખ્ય રોગ અને તેનું નિવારણ

સુકારો (Wilting)

ચણામાં સુકારો એ ફૂગથી થતો રોગ છે. આ રોગમાં છોડ ઉપરથી સુકાવા લાગે છે અને આખરે આખો છોડ સુકાઈને નાશ પામે છે.

 * નિયંત્રણ:

   * વાવણી પહેલાં બીજને ટ્રાયકોડર્મા વિરિડી (10 ગ્રામ પ્રતિ કિલો બીજ) અથવા કાર્બેન્ડાઝીમ દવાનો પટ આપવો.

   * પાકની ફેરબદલી કરવી (દર વર્ષે એક જ ખેતરમાં ચણા ન વાવવા).

સુધારો/મૂળનો સડો

વધુ પડતા પિયત અથવા જમીનમાં ભેજને કારણે મૂળ સડી જાય છે.

 * નિયંત્રણ: જમીનમાં પાણી ભરાઈ ન રહે તેની કાળજી રાખવી અને પિયત આપતી વખતે કાળજી રાખવી.

3. વધુ ઉત્પાદન મેળવવા માટેની ખાસ ટિપ્સ

જો તમે ચણાનું બમ્પર ઉત્પાદન મેળવવા માંગતા હોવ, તો નીચેની બાબતો ધ્યાનમાં રાખો:

 * પિયત વ્યવસ્થાપન: ચણાને ફૂલ આવતી વખતે અને પોપટા ભરાતી વખતે ખાસ પિયત આપવું. જો પાણીની અછત હોય, તો માત્ર આ બે અવસ્થાએ પિયત આપવાથી પણ સારું ઉત્પાદન મળે છે.

 * ડૂંખ ખાંટવી (Nipping): જ્યારે ચણાનો છોડ 20-25 સેમીનો થાય, ત્યારે તેના ઉપરના ભાગ (ડૂંખ) તોડી નાખવાથી છોડમાં નવી શાખાઓ વધુ ફૂટે છે અને ઉત્પાદન વધે છે.

 * ખાતર વ્યવસ્થાપન: વાવણી સમયે ડી.એ.પી. (DAP) અને સલ્ફરનો ઉપયોગ કરવો. ફૂલ આવવાના સમયે 19:19:19 ખાતરનો છંટકાવ ફાયદાકારક રહે છે.

Buy online NPK 19.19.19 click 

ચણાની ખેતી માટે ટૂંકી માર્ગદર્શિકા

| વિગત | માહિતી |

|---|---|

| યોગ્ય સમય | 15 ઓક્ટોબર થી 15 નવેમ્બર |

| બીજ દર | એકરે 25-30 કિલો (જાત મુજબ) |

| મુખ્ય જાતો | ગુજરાત ચણા-2, 3, 5 અને જૂનાગઢ ચણા-3 |

| પિયત | જમીન મુજબ 3 થી 4 પિયત |

નિષ્કર્ષ

ચણાની ખેતીમાં જો શરૂઆતથી જ બીજ માવજત અને જીવાતનું નિરીક્ષણ કરવામાં આવે, તો ખર્ચ ઘટાડી શકાય છે. આધુનિક દવાઓ અને પદ્ધતિઓ અપનાવી ખેડૂતો ચણાના પાકમાંથી મબલખ કમાણી કરી શકે છે.

ચણાની ખેતી વિશે વારંવાર પૂછાતા પ્રશ્નો (FAQ)

૧. ચણામાં લીલી ઈયળના નિયંત્રણ માટે કઈ દવા શ્રેષ્ઠ છે?

ચણામાં લીલી ઈયળ (પોપટા કોરી ખાનાર ઈયળ) માટે શરૂઆતના તબક્કે લીંબોળીનું તેલ અથવા બીવેરીયા બેસીયાના વાપરી શકાય. જો ઉપદ્રવ વધુ હોય તો એમામેક્ટીન બેન્ઝોએટ (5%) 7 થી 10 ગ્રામ અથવા કોરાજન (Chlorantraniliprole) 5 મિલી 15 લિટર પાણીમાં ભેળવીને છંટકાવ કરવો જોઈએ.

Buy online korajan click 

૨. ચણાના પાકમાં સુકારો (Wilting) કેમ આવે છે?

ચણામાં સુકારો મુખ્યત્વે ફ્યુઝેરિયમ નામની ફૂગથી થાય છે. આ રોગ જમીનજન્ય છે. જે ખેતરમાં વધુ ભેજ રહેતો હોય અથવા જ્યાં વર્ષોથી એકનો એક પાક લેવાતો હોય ત્યાં આ રોગ વધુ જોવા મળે છે.

૩. ચણામાં વધુ ફૂટ (શાખાઓ) લાવવા માટે શું કરવું?

ચણા જ્યારે 25 થી 30 દિવસના થાય ત્યારે તેના ઉપરના કુંમળા ભાગ (ડૂંખ) તોડી નાખવા જોઈએ. આ પદ્ધતિને 'ડૂંખ ખાંટવી' કહેવાય છે. તેનાથી છોડ બાજુમાં વધુ ફેલાય છે અને પોપટા પણ વધુ બેસે છે.

૪. ચણાના પાકને કેટલા પિયતની જરૂર હોય છે?

ચણાને સામાન્ય રીતે 3 થી 4 પિયતની જરૂર હોય છે. સૌથી મહત્વના બે પિયત: 1. ફૂલ આવવાની શરૂઆત થાય ત્યારે અને 2. પોપટામાં દાણા ભરાવવાની શરૂઆત થાય ત્યારે. આ સમયે પાણીની ખેંચ ન પડવી જોઈએ.

૫. વાવણી સમયે કયું ખાતર આપવું હિતાવહ છે?

વાવણી વખતે પાયાના ખાતર તરીકે ડી.એ.પી. (DAP) અને સલ્ફર આપવું જોઈએ. ચણા કઠોળ પાક હોવાથી તેને નાઈટ્રોજનની ઓછી અને ફોસ્ફરસની વધુ જરૂર હોય છે.