જીવામૃત બનાવવાની રીત | jivamrut banavavani rit

પ્રાકૃતિક ખેતીનો આધાર: જીવામૃત બનાવવાની સંપૂર્ણ રીત અને તેના ફાયદા

jivamrut-banavani-rit-in-gujarati

પ્રાકૃતિક ખેતીમાં 'જીવામૃત' એ જમીનને ફળદ્રુપ બનાવવાનું સૌથી શક્તિશાળી માધ્યમ છે. જીવામૃત એ કોઈ ખાતર નથી, પરંતુ તે જમીનમાં રહેલા સૂક્ષ્મ જીવાણુઓને સક્રિય કરવાનું કામ કરે છે. આજે આપણે જાણીશું કે ઘરે બેઠા જીવામૃત કેવી રીતે બનાવવું.

જીવામૃત બનાવવા માટે જરૂરી સામગ્રી (૨૦૦ લિટર માટે):

૧. પાણી: ૨૦૦ લિટર

૨. ગાયનું છાણ: ૧૦ કિલો (તાજું છાણ વધુ ઉત્તમ)

૩. ગૌમૂત્ર: ૫ થી ૧૦ લિટર (જેટલું જૂનું એટલું સારું)

૪. ગોળ: ૧ થી ૨ કિલો (કાળો અથવા જૂનો ગોળ)

૫. કઠોળનો લોટ: ૨ કિલો (ચણા, મગ કે અડદનો લોટ)

૬. વડ નીચેની માટી: એક મુઠ્ઠી (જ્યાં રાસાયણિક ખાતર ન વપરાયું હોય તેવી માટી)

જીવામૃત બનાવવાની પદ્ધતિ:

૧. મિશ્રણ તૈયાર કરવું: સૌ પ્રથમ એક પ્લાસ્ટિકના ૨૦૦ લિટરના ડ્રમમાં પાણી ભરો. તેમાં ગાયનું છાણ અને ગૌમૂત્ર ઉમેરીને લાકડી વડે બરાબર હલાવી લો.

૨. ગોળ અને લોટ ઉમેરવો: હવે તેમાં ગોળ અને કઠોળનો લોટ ઉમેરો. ગોળ બેક્ટેરિયા માટે ખોરાકનું કામ કરે છે અને લોટ તેમની સંખ્યા વધારવામાં મદદ કરે છે.

૩. માટી ઉમેરવી: છેલ્લે તેમાં વડ નીચેની કે શેઢા-પાળાની શુદ્ધ માટી ઉમેરો. આ માટીમાં હજારો સૂક્ષ્મ જીવાણુઓ હોય છે.

૪. હલાવવાની રીત: આ આખા મિશ્રણને લાકડી વડે ઘડિયાળના કાંટાની દિશામાં (Clockwise) ૨-૩ મિનિટ સુધી હલાવો.

૫. સંગ્રહ: ડ્રમને કંતાન અથવા સુતરાઉ કપડાથી ઢાંકી દો અને તેને છાંયડામાં રાખો. તેને સવાર-સાંજ બે વાર લાકડીથી હલાવતા રહો.

સમયગાળો: ઉનાળામાં ૫ થી ૭ દિવસમાં અને શિયાળામાં ૭ થી ૯ દિવસમાં જીવામૃત તૈયાર થઈ જાય છે.

જીવામૃત વાપરવાની રીત:

 * પિયત સાથે: પાણીની સાથે સીધું ધોરિયામાં આપી શકાય છે.

 * છંટકાવ: ૧૫ લિટરના પંપમાં ૨ થી ૩ લિટર જીવામૃત ગાળીને પાક પર છંટકાવ કરી શકાય છે.

જીવામૃતના ફાયદા:

 * જમીનમાં અળસિયાની સંખ્યામાં ઝડપથી વધારો થાય છે.

 * પાકની રોગપ્રતિકારક શક્તિ વધે છે.

 * રાસાયણિક ખાતરનો ખર્ચ શૂન્ય થઈ જાય છે.

 * જમીન નરમ અને ફળદ્રુપ બને છે, જેનાથી ઉત્પાદન વધે છે.

નોંધ: જીવામૃત તૈયાર થયા પછી ૧૦ થી ૧૨ દિવસની અંદર તેનો વપરાશ કરી લેવો જોઈએ.

વારંવાર પૂછાતા પ્રશ્નો (FAQ)

૧. જીવામૃત કેટલા દિવસમાં તૈયાર થાય છે?

સામાન્ય રીતે ઉનાળામાં ૫ થી ૭ દિવસમાં અને શિયાળામાં ૭ થી ૯ દિવસમાં જીવામૃત તૈયાર થઈ જાય છે.

૨. શું જીવામૃતમાં માત્ર દેશી ગાયનું જ છાણ વાપરવું જોઈએ?

હા, પ્રાકૃતિક ખેતીના નિષ્ણાતોના મતે દેશી ગાયના છાણ અને ગૌમૂત્રમાં બેક્ટેરિયાની સંખ્યા સૌથી વધુ હોય છે, જે ઉત્તમ પરિણામ આપે છે.

૩. તૈયાર થયેલું જીવામૃત કેટલા સમય સુધી વાપરી શકાય?

જીવામૃત બન્યા પછી તેને ૧૦ થી ૧૨ દિવસની અંદર વાપરી લેવું સૌથી હિતાવહ છે. જેમ સમય જશે તેમ તેના બેક્ટેરિયાની કાર્યક્ષમતા ઘટતી જાય છે.

૪. શું જીવામૃતનો ઉપયોગ દરેક પાકમાં કરી શકાય?

હા, જીવામૃતનો ઉપયોગ તમામ પ્રકારના અનાજ, કઠોળ, શાકભાજી અને ફળ પાકોમાં કરી શકાય છે.

૫. એક એકર જમીનમાં કેટલું જીવામૃત આપવું જોઈએ?

સામાન્ય રીતે એક એકર જમીનમાં પિયત સાથે ૨૦૦ લિટર જીવામૃત આપવાની ભલામણ કરવામાં આવે છે.

આ પણ વાંચો: 

https://samrudhkheti.blogspot.com/2026/01/chana-ma-jamubudiya-rog-sukaro-control.html