મગની ખેતી: મબલખ ઉત્પાદન, રોગ-જીવાત નિયંત્રણ અને સંપૂર્ણ માર્ગદર્શન (Mung Bean Farming Guide)

મગની ખેતી: મબલખ ઉત્પાદન, રોગ-જીવાત નિયંત્રણ અને સંપૂર્ણ માર્ગદર્શન (Mung Bean Farming Guide)

mag-ni-kheti-ane-rog-niyantran

શું તમે ઓછા સમયમાં તૈયાર થતા અને જમીનની ફળદ્રુપતા વધારતા પાકની શોધમાં છો? તો મગની ખેતી (Mung Farming) તમારા માટે શ્રેષ્ઠ વિકલ્પ છે. મગ એ કઠોળ વર્ગનો મહત્વનો પાક છે જે ખેડૂતોને આર્થિક રીતે સદ્ધર કરવામાં અને જમીન સુધારવામાં મદદરૂપ થાય છે.

આ બ્લોગમાં આપણે મગની વૈજ્ઞાનિક ખેતી પદ્ધતિ, સુધારેલી જાતો, ખાતર વ્યવસ્થા અને સૌથી મહત્વનું - રોગ અને જીવાત નિયંત્રણ વિશે વિગતવાર જાણીશું.

૧. અનુકૂળ આબોહવા અને જમીન

મગના પાકને ગરમ અને ભેજવાળું હવામાન વધુ માફક આવે છે.

 * જમીન: મધ્યમ કાળી, ગોરાડુ અને સારી નિતારશક્તિ ધરાવતી જમીન શ્રેષ્ઠ ગણાય છે. ક્ષારવાળી કે પાણી ભરાઈ રહેતી જમીન આ પાકને માફક આવતી નથી.

 * તૈયારી: જમીનને બે-ત્રણ વાર ખેડી, સમાર મારીને સમતળ કરવી જોઈએ જેથી પિયત આપવામાં સરળતા રહે.

૨. વાવેતર સમય અને બિયારણનો દર

સારા ઉત્પાદન માટે યોગ્ય સમયે વાવેતર કરવું ખૂબ જરૂરી છે.

 * ઉનાળુ વાવેતર: ફેબ્રુઆરીના અંતથી માર્ચના પ્રથમ પખવાડિયા સુધી.

 * ચોમાસુ વાવેતર: જૂન જુલાઈમાં વરસાદ શરૂ થાય ત્યારે.

 * બિયારણનો દર:

   * ઉનાળુ પાક માટે: ૨૦ થી ૨૫ કિલો/હેક્ટર

   * ચોમાસુ પાક માટે: ૧૨ થી ૧૫ કિલો/હેક્ટર

૩. સુધારેલી જાતો (Varieties)

ગુજરાત માટે નીચે મુજબની જાતો વધુ પ્રચલિત અને વધુ ઉત્પાદન આપતી છે:

 * ગુજરાત મગ-૪ (GM-4): દાણા મધ્યમ કદના અને ચળકતા હોય છે.

 * ગુજરાત આણંદ મગ-૫ (GAM-5): વહેલી પાકતી જાત.

 * મેહા (Meha): પીળા મોઝેક વાયરસ સામે પ્રતિકારક શક્તિ ધરાવે છે.

૪. બીજ માવજત (Seed Treatment) - પાયાનું પગલું

વાવેતર પહેલાં બીજ માવજત આપવાથી રોગ અને જીવાત સામે રક્ષણ મળે છે અને ઉગાવો સારો થાય છે.

 * ફૂગનાશક: પ્રતિ કિલો બીજ દીઠ ૩ ગ્રામ થાયરમ અથવા કાર્બેન્ડાઝીમનો પટ આપવો.

 * રાઈઝોબિયમ કલ્ચર: ફૂગનાશકની માવજત આપ્યાના ૮ કલાક પછી, ૧ કિલો બીજ દીઠ ૨૫-૩૦ ગ્રામ રાઈઝોબિયમ કલ્ચરનો પટ આપવો. આનાથી મૂળમાં ગાંઠો બને છે અને નાઈટ્રોજન મળે છે.

૫. ખાતર અને પિયત વ્યવસ્થા

 * ખાતર: મગ કઠોળ વર્ગનો પાક હોવાથી તેને નાઈટ્રોજનની જરૂરિયાત ઓછી હોય છે. હેક્ટર દીઠ ૨૦ કિલો નાઈટ્રોજન અને ૪૦ કિલો ફોસ્ફરસ (ડી.એ.પી. સ્વરૂપે) પાયામાં આપવું. સલ્ફરયુક્ત ખાતર વાપરવાથી દાણાની ગુણવત્તા સુધરે છે.

 * પિયત: ચોમાસુ પાકમાં વરસાદ હોય તો પિયતની જરૂર રહેતી નથી. ઉનાળુ પાકમાં જમીનની પ્રત મુજબ ૮-૧૦ દિવસે પિયત આપવું. ફૂલ આવવાની અવસ્થાએ અને શીંગોમાં દાણા ભરાય ત્યારે પિયત આપવું ખૂબ જરૂરી છે.

૬. રોગ અને જીવાત નિયંત્રણ (Pest & Disease Control)

મગના પાકમાં મુખ્યત્વે નીચે મુજબની જીવાત અને રોગો જોવા મળે છે:

મુખ્ય જીવાતો:

 * મોલો-મશી (Aphids) અને થ્રીપ્સ: આ જીવાતો પાનામાંથી રસ ચૂસે છે, જેના કારણે પાન કોકડાઈ જાય છે.

   * નિયંત્રણ: શોષક પ્રકારની દવા જેવી કે ડાયમિથોએટ (૧૦ મિ.લી./૧૦ લીટર પાણી) અથવા ઈમિડાક્લોપ્રિડ (૩ મિ.લી./૧૦ લીટર પાણી) નો છંટકાવ કરવો.

 * સફેદ માખી (Whitefly): આ માખી મોઝેક વાયરસ ફેલાવવાનું કામ કરે છે.

   * નિયંત્રણ: એસીટામીપ્રીડ ૨૦% એસ.પી. દવા ૪ ગ્રામ ૧૦ લીટર પાણીમાં ભેળવી છાંટવી. લીમડાના તેલનો (૧૫૦૦ ppm) છંટકાવ પણ અસરકારક છે.

 * શીંગ કોરી ખાનારી ઈયળ: આ ઈયળ શીંગોમાં કાણાં પાડી દાણા ખાઈ જાય છે.

   * નિયંત્રણ: પ્રોફેનોફોસ અથવા ક્લોરાન્ટ્રાનીલીપ્રોલ દવાનો છંટકાવ કરવો.

Buy online : https://bitli.in/56z66cy

મુખ્ય રોગો:

 * પીળો મોઝેક વાયરસ (Yellow Mosaic Virus): આ રોગ સફેદ માખીથી ફેલાય છે. પાન પીળા પડી જાય છે.

Buy online: https://bitli.in/1gKYsuZ

   * ઉપાય: રોગગ્રસ્ત છોડને ઉપાડીને નાશ કરવો. સફેદ માખીના નિયંત્રણ માટે ઉપર જણાવેલી દવા છાંટવી. રોગ પ્રતિકારક જાતો (જેવી કે મેહા) વાવવી.

 * ભૂકી છારો (Powdery Mildew): પાન પર સફેદ પાવડર જેવી ફૂગ જોવા મળે છે.

   * ઉપાય: વેટેબલ સલ્ફર ૨૫ ગ્રામ અથવા હેક્ઝાકોનાઝોલ ૧૦ મિ.લી. પ્રતિ ૧૦ લીટર પાણીમાં ઓગાળી છંટકાવ કરવો.

૭. કાપણી અને ઉત્પાદન

 * જ્યારે ૮૦-૯૦% શીંગો સુકાઈને કાળી કે બદામી રંગની થાય ત્યારે કાપણી કરવી જોઈએ.

 * વધુ પડતી સુકાયેલી શીંગો ખેતરમાં જ ફૂટી ન જાય તેનું ધ્યાન રાખવું.

 * વૈજ્ઞાનિક ખેતી પદ્ધતિ અપનાવવાથી હેક્ટર દીઠ આશરે ૧૨૦૦ થી ૧૫૦૦ કિલો ઉત્પાદન મેળવી શકાય છે.

નિષ્કર્ષ

મગની ખેતી ખેડૂતો માટે "ઓછા દિવસની ખેતી અને રોકડિયો પાક" સાબિત થઈ શકે છે. યોગ્ય બિયારણની પસંદગી અને સમયસર રોગ-જીવાત નિયંત્રણ કરવામાં આવે, તો મગની ખેતીમાં ચોક્કસપણે નફો મળે છે.

તલના પાક વિશે પણ જાણો: તલનું વાવેતર ક્યારે કરવું? જાણો તલની ખેતીની A to Z માહિતી

💡 મહત્વની ટીપ્સ (Quick Tips):

> * દર ૩-૪ વર્ષે પાકની ફેરબદલી અવશ્ય કરો.

> * ઉનાળુ મગના વાવેતરમાં ડ્રીપ ઈરીગેશન (ટપક પદ્ધતિ) અપનાવવાથી પાણીની બચત અને ઉત્પાદનમાં વધારો થાય છે.

> * નિંદામણ નિયંત્રણ માટે પેન્ડીમેથાલિન દવાનો ઉપયોગ વાવેતરના ૨૪ કલાકની અંદર કરી શકાય છે.

> 

શું તમને આ માહિતી ઉપયોગી લાગી? જો તમને કોઈ ચોક્કસ દવા કે બિયારણ વિશે વધુ પ્રશ્ન હોય, તો કોમેન્ટમાં જરૂર જણાવો.

લેખક વિશે

( કેશુભાઈ સોલંકી agri business centre )

તમારા માટે આગળનું સ્ટેપ:

શું તમે મગના પાક માટે વર્તમાન બજાર ભાવ (Market Yard Prices) અથવા કોઈ ચોક્કસ વિસ્તાર માટે શ્રેષ્ઠ બિયારણ વિશે જાણવા માંગો છો?

આ પણ જાણો: તમારા ખિસ્સામાં આખી સરકારી ઓફિસ